راهنمای کشت · مخصوص تازه‌کارها

کشت گلخانه‌ای گوجه‌فرنگی از صفر تا اولین برداشت

اگر تا امروز هیچ تجربه‌ای از گلخانه نداشته‌اید، این صفحه دقیقاً برای شما نوشته شده است. انتخاب رقم، آماده‌سازی بستر، برنامه تغذیه مرحله‌به‌مرحله، کنترل آفات و برداشت — همان چیزی که کارشناسان طبیب گیاه در گلخانه‌های سراسر ایران اجرا می‌کنند.

به‌روزرسانی: شهریور ۱۴۰۵ · بازبینی علمی: کارشناسان گیاه‌پزشکی طبیب گیاه · زمان مطالعه ۱۸ دقیقه

۲۲ تا ۲۶ درجه

دمای مطلوب روز

۸ تا ۱۰ ماه

طول دوره کشت بلند

۲٫۵ تا ۳ بوته

تراکم در هر متر مربع

۱۲ تا ۴۵ کیلوگرم

عملکرد هر متر مربع

چرا گوجه‌فرنگی، و چرا گلخانه؟

گوجه‌فرنگی پرتقاضاترین محصول گلخانه‌ای ایران است؛ بازار همیشگی دارد، دوره برداشتش طولانی است و برخلاف کشت فضای باز، در گلخانه می‌توانید در زمستان — یعنی گران‌ترین فصل بازار — محصول بدهید. در مقابل، همین محصول حساس‌ترین واکنش را به دما، رطوبت و تغذیه نشان می‌دهد: چند شب سرما یا چند روز رطوبت بالا کافی است تا یک خوشه کامل از دست برود.

این راهنما دقیقاً به همین ترتیب چیده شده که یک گلخانه واقعی پیش می‌رود: اول تصمیم‌های قبل از کاشت، بعد بستر و نشا، بعد تغذیه هفته‌به‌هفته، و در انتها آفات، اختلالات و برداشت. اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، از همان بخش بعدی شروع کنید.

قبل از اینکه یک ریال خرج کنید، این پنج چیز را بررسی کنید

بیشتر شکست‌های سال اول، نه از بیماری که از یک تصمیم اشتباه در همین مرحله می‌آید.

۱. کیفیت آب

EC آب آبیاری بالای ۱٫۵ باشد، تغذیه شما از همان روز اول محدود است. آنالیز آب، اولین هزینه‌ای است که باید بکنید.

۲. سیستم گرمایشی

گوجه زیر ۱۲ درجه رشدش متوقف می‌شود. اگر نمی‌توانید شب‌های دی و بهمن را بالای ۱۶ درجه نگه دارید، کشت بلند نروید.

۳. تهویه

بدون تهویه کافی، رطوبت بالای ۸۵٪ می‌رود و بوتریتیس و سفیدک قطعی است. تهویه، ارزان‌ترین قارچ‌کش دنیاست.

۴. سابقه زمین

اگر سال قبل در همین خاک گوجه، بادمجان، فلفل یا سیب‌زمینی کاشته‌اید، فوزاریوم و نماتد در انتظار شماست. ضدعفونی بستر اجباری است.

۵. بازار فروش

قبل از کاشت مشخص کنید محصول را به میدان می‌دهید، به صادرات یا به فروشگاه زنجیره‌ای — چون رقم، زمان کاشت و حتی رنگ و اندازه میوه بر همین اساس انتخاب می‌شود.

مشخصات کشت در یک نگاه

این جدول را چاپ کنید و به دیوار اتاق کنترل گلخانه بزنید. هر عددی که از این محدوده خارج شود، خودش را روی گل و میوه نشان می‌دهد.

پارامترمحدوده مطلوباگر رعایت نشود چه می‌شود
دمای روز۲۲ تا ۲۶ درجهبالای ۳۲ درجه گرده عقیم می‌شود و گل می‌ریزد؛ زیر ۱۵ درجه رشد کند می‌شود.
دمای شب۱۶ تا ۱۸ درجهاختلاف کمتر از ۵ درجه با روز، بوته را بی‌رویه رویشی و کم‌گل می‌کند.
رطوبت نسبی۶۰ تا ۷۰ درصدبالای ۸۵٪ کپک خاکستری و سفیدک؛ زیر ۵۰٪ ریزش گل و گرده‌افشانی ناقص.
pH بستر خاکی۶٫۰ تا ۶٫۸در کوکوپیت و پرلایت، pH محلول غذایی را روی ۵٫۵ تا ۶٫۰ نگه دارید.
EC محلول غذایی۲٫۰ تا ۳٫۰ dS/mمرحله رویشی پایین‌تر، مرحله باردهی بالاتر. EC بیش از حد، جذب آب را قطع می‌کند.
نورحداقل ۶ ساعت مستقیمکمبود نور یعنی خوشه کم‌گل، میوه ریز و بوته کشیده و ضعیف.
تراکم کشت۲٫۵ تا ۳ بوته در m²ردیف جفتی، ۴۰ تا ۵۰ سانتی‌متر روی ردیف. تراکم بیشتر = رطوبت و بیماری بیشتر.
طول دوره۸ تا ۱۰ ماهنشا ۲۵ تا ۳۵ روز؛ اولین برداشت ۶۰ تا ۷۵ روز پس از انتقال نشا.

گام ۱ — انتخاب رقم و تهیه نشا

اشتباه رایج سال اول: خرید بذر ارزان و بدون گواهی. رقم را بر اساس طول دوره کشت و بازار هدفتان انتخاب کنید، نه قیمت پاکت بذر.

پیشنهاد برای گلخانه

رقم نامعین (Indeterminate)

بوته تا انتهای فصل رشد می‌کند و خوشه پشت خوشه می‌دهد. مناسب کشت بلند ۸ تا ۱۰ ماهه، نیازمند قیم و بستن منظم. تقریباً تمام کشت گلخانه‌ای حرفه‌ای با همین تیپ انجام می‌شود.

مناسب فضای باز

رقم معین (Determinate)

رشد بوته در ارتفاع مشخصی متوقف می‌شود و محصول در یک بازه کوتاه می‌رسد. برای گلخانه به‌صرفه نیست، چون فضای گران گلخانه را فقط یک دوره کوتاه اشغال می‌کند.

هنگام خرید بذر یا نشا حتماً این‌ها را بپرسید

گام ۲ — آماده‌سازی گلخانه و بستر کشت

هر ریالی که اینجا خرج کنید، چند برابر در مرحله باردهی برمی‌گردد. سه مسیر رایج دارید:

کشت خاکی

ارزان‌ترین راه شروع. نیازمند آنالیز خاک، اصلاح با کود دامی پوسیده و ضدعفونی پیش از کاشت. ریسک بیماری‌های خاک‌زی بالاست.

هزینه اولیه: کم · ریسک: زیاد

پیشنهاد کارشناسان ما

کوکوپیت و پرلایت

نسبت رایج ۷۰ به ۳۰. کنترل کامل تغذیه، ریشه‌دهی عالی و قطع زنجیره بیماری‌های خاکی. نیازمند آبیاری دقیق و چند نوبته در روز.

هزینه اولیه: متوسط · ریسک: کم

هیدروپونیک کامل

بالاترین عملکرد، اما نیازمند تجهیزات تزریق کود، EC و pH متر آنلاین و دانش فنی. برای سال اول توصیه نمی‌شود.

هزینه اولیه: زیاد · ریسک: فنی

ضدعفونی بستر را جدی بگیرید. چه خاکی کشت کنید چه کوکوپیت، بستر و کل سازه گلخانه باید پیش از انتقال نشا ضدعفونی شود. این کار جلوی فوزاریوم، پیتیوم و نماتد را می‌گیرد — یعنی همان چیزهایی که بعد از کاشت دیگر درمان اقتصادی ندارند. محصولات ضدعفونی‌کننده طبیب گیاه

گام ۳ — تقویم کاشت

برای کشت پاییزه در اقلیم معتدل ایران. تاریخ‌ها را با اقلیم منطقه خودتان تنظیم کنید.

۱

مرداد تا شهریور — کاشت بذر در سینی نشا

بستر پیت‌ماس و پرلایت استریل، دمای جوانه‌زنی ۲۴ تا ۲۶ درجه. نشا در ۲۵ تا ۳۵ روز آماده انتقال می‌شود.

۲

شهریور تا مهر — انتقال نشا به گلخانه

نشا با ۴ تا ۵ برگ حقیقی، در ساعات خنک روز. بلافاصله آبیاری با محلول ریشه‌زا انجام شود.

۳

۳ تا ۴ هفته بعد — شروع گلدهی خوشه اول

از این مرحله گرده‌افشانی (زنبور بامبل یا ویبراتور) و بستن بوته به قیم شروع می‌شود.

۴

۶۰ تا ۷۵ روز پس از انتقال — اولین برداشت

معمولاً آذر تا دی. از این نقطه برداشت هر ۳ تا ۵ روز یک‌بار ادامه پیدا می‌کند.

۵

اردیبهشت تا خرداد — پایان دوره و تخلیه گلخانه

پس از تخلیه، بقایای گیاهی را خارج کنید و گلخانه را برای دوره بعد ضدعفونی کنید.

گام ۴ — برنامه تغذیه مرحله‌به‌مرحله

مهم‌ترین جدول این صفحه. گوجه‌فرنگی در هر مرحله نیاز غذایی کاملاً متفاوتی دارد؛ دادن یک کود ثابت در کل فصل، شایع‌ترین دلیل عملکرد پایین است.

مرحله رشدهدف تغذیهکود پیشنهادیروش و نکته مصرف
استقرار نشاهفته ۱ تا ۳ریشه‌زایی سریعNPK ۱۲-۶۱-۰ + اسید هیومیک + ریشه‌زای آمینواسیدیاز طریق آبیاری، هفته‌ای دو نوبت. EC محلول را روی ۱٫۵ تا ۲ نگه دارید.
رشد رویشیهفته ۳ تا ۶ساخت اسکلت بوتهNPK ۲۰-۲۰-۲۰ + کلسیم نیترات + سولفات منیزیمکلسیم و سولفات را هرگز با هم و در یک مخزن ندهید؛ رسوب می‌کنند.
پیش از گلدهیقبل از باز شدن خوشه اولکیفیت گردهبور + روی + آمینواسیدمحلول‌پاشی، دو نوبت به فاصله ۱۰ روز، صبح زود یا غروب.
گلدهی و تشکیل میوهخوشه ۱ تا ۳تثبیت میوهکاهش نیتروژن، افزایش پتاسیم + کلسیم-بورنیتروژن زیاد در این مرحله، بوته را رویشی و گل را کم می‌کند.
پر شدن و رنگ‌گیریدوره اصلی برداشتاندازه، رنگ و بریکسNPK ۱۵-۵-۳۰ یا سولفات پتاسیم + کلسیمEC را تدریجی تا ۳ بالا ببرید؛ طعم و ماندگاری میوه بهتر می‌شود.
اواخر فصلدو ماه پایانیحفظ توان بوتهریزمغذی کامل + آمینواسید + اسید هیومیکهدف، رساندن خوشه‌های باقی‌مانده است نه رشد جدید.

این جدول یک مرجع عمومی است. دوز دقیق کود برای گلخانه شما به آنالیز آب، آنالیز خاک یا بستر، رقم و شرایط اقلیمی منطقه بستگی دارد. پیش از اجرا، برنامه را با کارشناس طبیب گیاه چک کنید — این مشاوره رایگان است.

برنامه تغذیه اختصاصی گلخانه خودتان را بگیرید

متراژ گلخانه، رقم و آنالیز آبتان را بفرستید؛ کارشناسان ما یک برنامه تغذیه هفته‌به‌هفته مخصوص شما تنظیم می‌کنند. بدون هزینه.

گام ۵ — مدیریت دما، رطوبت و تهویه

در گلخانه، شما کشاورز نیستید؛ مدیر اقلیم هستید. این چهار عدد را روزانه ثبت کنید.

دما

روز ۲۲ تا ۲۶ و شب ۱۶ تا ۱۸ درجه. اختلاف روز و شب باید ۵ تا ۷ درجه باشد؛ این اختلاف است که بوته را وادار به گل‌دهی می‌کند.

رطوبت نسبی

۶۰ تا ۷۰ درصد. صبح زود، قبل از اینکه خورشید بتابد، ۱۵ دقیقه تهویه کنید تا رطوبت شبانه تخلیه شود.

تهویه و جریان هوا

هوای راکد بین بوته‌ها یعنی بیماری. فن‌های گردش هوا باید برگ‌ها را به‌آرامی تکان دهند، نه اینکه بوته را خشک کنند.

دی‌اکسید کربن

در گلخانه‌های بسته زمستانی، CO₂ افت می‌کند و رشد متوقف می‌شود. محدوده مطلوب ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ ppm است.

اگر این را دیدید، این کار را بکنید

چیزی که می‌بینیدعلت محتملاقدام فوری
گل‌ها بدون تشکیل میوه می‌ریزنددمای بالای ۳۲ یا رطوبت خارج از محدودهسایه‌دهی و تهویه؛ محلول‌پاشی کلسیم-بور
قطرات آب صبحگاهی روی برگرطوبت شبانه بالای ۹۰٪تهویه صبحگاهی + گرمایش کوتاه سحرگاهی
بوته بلند و باریک با برگ‌های کم‌رنگکمبود نور یا نیتروژن بیش از حدپاک‌سازی پوشش گلخانه، کاهش نیتروژن
لوله شدن برگ‌های پایینی به سمت بالاتنش دمایی یا آبیاری نامنظمتنظیم دور آبیاری؛ کنترل دمای ظهر

گام ۶ — هرس، بستن و گرده‌افشانی

بوته گوجه گلخانه‌ای اگر رها شود، انرژی‌اش را صرف برگ می‌کند نه میوه. سه کار هفتگی وجود دارد که هیچ‌کدام قابل حذف نیست.

[تصویر: نمودار حذف پاجوش بین ساقه اصلی و دمبرگ]

۱. حذف پاجوش، هفته‌ای یک‌بار

هر شاخه‌ای که از زاویه بین ساقه اصلی و دمبرگ بیرون می‌زند، پاجوش است و باید در حالی که کوچک است (زیر ۵ سانتی‌متر) با دست حذف شود. بوته را تک‌شاخه نگه دارید. زخم بزرگ یعنی دروازه ورود بیماری.

۲. بستن بوته و حذف برگ‌های پایینی

ساقه را دور نخ قیم بپیچانید. پس از برداشت هر خوشه، برگ‌های زیر آن خوشه را حذف کنید؛ این کار جریان هوا را باز می‌کند و رطوبت پای بوته را پایین می‌آورد.

۳. گرده‌افشانی

در گلخانه باد وجود ندارد، پس گرده منتقل نمی‌شود. یا از کندوی زنبور بامبل استفاده کنید (بهترین نتیجه) یا هر دو روز یک‌بار با ویبراتور دستی خوشه‌ها را بلرزانید. بهترین ساعت: ۱۰ تا ۱۴، در رطوبت ۶۵ تا ۷۵ درصد.

۴. تنک کردن میوه

هر خوشه را روی ۴ تا ۵ میوه سالم تنظیم کنید. میوه‌های بدشکل و عقب‌مانده را حذف کنید تا بقیه درشت و یکدست شوند.

گام ۷ — آفات و بیماری‌های شایع

نشانه را روی بوته پیدا کنید، علت را بخوانید و اقدام را انجام دهید. اگر مطمئن نیستید، قبل از هر سم‌پاشی عکس بگیرید و برای کارشناس ما بفرستید — سم‌پاشی اشتباه هم پول است و هم زمان از دست رفته.

[عکس نشانه روی برگ]

مینوز گوجه‌فرنگی (توتا آبسولوتا)

خطر بسیار بالا

نشانه
دالان‌های نامنظم و روشن داخل بافت برگ؛ سوراخ و پوسیدگی روی میوه.

چرا اتفاق می‌افتد
ورود پروانه از درزهای گلخانه و توری معیوب؛ باقی ماندن بقایای دوره قبل.

اقدام
تله فرمونی از روز اول، توری ضدحشره، حذف برگ‌های آلوده و حشره‌کش اختصاصی.

[عکس پشت برگ]

مگس سفید

ناقل ویروس

نشانه
پرواز حشرات ریز سفید هنگام تکان دادن بوته؛ عسلک چسبنده و دوده سیاه روی برگ.

چرا اتفاق می‌افتد
دمای گرم و تهویه ضعیف؛ نبود توری ورودی. ناقل ویروس پیچیدگی برگ زرد (TYLCV).

اقدام
کارت زرد چسبنده برای پایش، توری ۵۰ مش، و حشره‌کش با چرخش مواد مؤثره.

[عکس تار روی برگ]

کنه تارتن دو نقطه‌ای

خطر متوسط

نشانه
لکه‌های ریز زرد روی برگ و تارهای ظریف در پشت برگ و نوک شاخه.

چرا اتفاق می‌افتد
هوای گرم و خشک (رطوبت زیر ۵۰٪) شرایط ایده‌آل کنه است.

اقدام
بالا بردن رطوبت، حذف برگ‌های شدیداً آلوده و کنه‌کش با پوشش کامل پشت برگ.

[عکس کپک خاکستری]

بوتریتیس (کپک خاکستری)

بیماری قارچی

نشانه
پوشش خاکستری مخملی روی ساقه، گل و میوه؛ پوسیدگی نرم از محل زخم هرس.

چرا اتفاق می‌افتد
رطوبت بالای ۸۵٪، تهویه ضعیف و هرس در هوای مرطوب.

اقدام
هرس فقط در هوای خشک، تهویه صبحگاهی، حذف بافت آلوده و قارچ‌کش مناسب.

[عکس پژمردگی بوته]

پژمردگی فوزاریومی و پوسیدگی طوقه

خاک‌زی

نشانه
پژمردگی بوته در گرمای روز و بازگشت شبانه؛ قهوه‌ای شدن آوندها در برش ساقه.

چرا اتفاق می‌افتد
کشت پیاپی در خاک آلوده، زهکشی بد و ضدعفونی نشدن بستر.

اقدام
پس از بروز، درمان اقتصادی نیست. پیشگیری: پایه پیوندی مقاوم و ضدعفونی بستر.

گام ۸ — اختلالاتی که آفت نیستند

این چهار مورد را بسیاری از تازه‌کارها با بیماری اشتباه می‌گیرند و بی‌دلیل سم‌پاشی می‌کنند. هر چهار مورد ریشه در تغذیه و اقلیم دارند.

پوسیدگی گل‌گاه

ته میوه سیاه و فرورفته می‌شود. علت، کمبود کلسیمِ قابلِ جذب است — نه لزوماً نبود کلسیم در خاک، بلکه نوسان آبیاری و EC بالا که جذب آن را قطع می‌کند.

راه‌حل: آبیاری منظم + کلسیم محلول‌پاشی

ترک‌خوردگی میوه

ترک‌های حلقوی یا شعاعی روی میوه رسیده. علت، نوسان شدید رطوبت خاک یا دماست؛ مثلاً آبیاری سنگین بعد از چند روز کم‌آبی.

راه‌حل: دور آبیاری ثابت، برداشت به‌موقع

رسیدگی ناهمگون

لکه‌های زرد یا سبز که روی میوه رسیده باقی می‌مانند. معمولاً نشانه کمبود پتاسیم یا دمای بالای بیش از حد در زمان رنگ‌گیری است.

راه‌حل: افزایش پتاسیم در مرحله باردهی

میوه بدشکل و توخالی

میوه چروکیده، چند لُختی یا سبک و توخالی. تقریباً همیشه نتیجه گرده‌افشانی ناقص در دمای نامناسب است.

راه‌حل: اصلاح دما و رطوبت زمان گلدهی

گام ۹ — برداشت و اقتصاد کشت

برداشت هر ۳ تا ۵ روز یک‌بار انجام می‌شود. زمان برداشت به مقصد محصول بستگی دارد: برای بازار دور، در مرحله تغییر رنگ؛ برای فروش محلی، در مرحله رسیدگی کامل.

سرفصل‌های هزینه و درآمد یک دوره

سرفصلمبلغ برای ۱۰۰۰ متر مربعتوضیح
نشا و بذر[مبلغ به‌روز]حدود ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ بوته
بستر و ضدعفونی[مبلغ به‌روز]کوکوپیت، پرلایت، مواد ضدعفونی
کود و تغذیه کل دوره[مبلغ به‌روز]بر اساس جدول تغذیه این صفحه
سموم و کنترل آفات[مبلغ به‌روز]شامل تله، توری و مواد مؤثره
سوخت و انرژی[مبلغ به‌روز]بیشترین سهم هزینه در کشت زمستانه
درآمد تخمینی[قیمت روز × عملکرد]عملکرد ۱۲ تا ۴۵ کیلوگرم در هر متر مربع

اعداد داخل کروشه را با قیمت‌های روز بازار خودتان پر کنید؛ ما عمداً عدد ثابت نگذاشته‌ایم، چون قیمت نهاده‌ها ماه‌به‌ماه تغییر می‌کند.

سوالات متداول

از نظر فنی با ۲۰۰ متر مربع هم می‌شود کشت کرد، اما از نظر اقتصادی، زیر ۱۰۰۰ متر مربع معمولاً هزینه ثابت (سوخت، نیروی کار، تجهیزات) روی هر کیلو محصول آن‌قدر بالا می‌رود که حاشیه سود باقی نمی‌ماند. اگر سرمایه محدود دارید، بهتر است یک گلخانه کوچک‌تر ولی مجهز بسازید تا یک گلخانه بزرگ بدون سیستم گرمایش و تهویه.

شایع‌ترین سه دلیل: دمای بالای ۳۲ درجه در زمان گلدهی که گرده را عقیم می‌کند؛ رطوبت خارج از محدوده ۶۵ تا ۷۵ درصد که مانع چسبیدن گرده می‌شود؛ و نیتروژن بیش از حد که بوته را رویشی می‌کند. اگر هر سه در محدوده‌اند، مسئله گرده‌افشانی است — یعنی کندوی زنبور یا ویبراتور لازم دارید.

اگر خاک سالم و آنالیز شده دارید و سابقه بیماری خاک‌زی ندارید، کشت خاکی ارزان‌تر است. در غیر این صورت کوکوپیت و پرلایت انتخاب مطمئن‌تری است، چون تغذیه را کاملاً در کنترل شما می‌گذارد و زنجیره بیماری‌های خاکی را قطع می‌کند.

هیچ سمی. این پوسیدگی گل‌گاه است و بیماری نیست؛ اختلال جذب کلسیم است. آبیاری را منظم کنید، EC را کنترل کنید و کلسیم محلول‌پاشی بدهید. میوه‌های آسیب‌دیده برنمی‌گردند، اما خوشه‌های بعدی سالم خواهند بود.

برای کشت پاییزه که هدفش بازار زمستان است، کاشت بذر مرداد تا شهریور و انتقال نشا شهریور تا مهر. در مناطق گرم جنوبی این تاریخ‌ها یک تا دو ماه عقب‌تر می‌رود. تاریخ دقیق را بر اساس اقلیم شهرتان با کارشناس ما چک کنید.

از کاشت بذر تا اولین برداشت، معمولاً ۹۰ تا ۱۱۰ روز؛ یعنی حدود سه تا سه ماه و نیم. پس از آن برداشت هر ۳ تا ۵ روز یک‌بار و تا پایان دوره ادامه دارد.

سوالتان را از کارشناس گلخانه بپرسید

فرم را پر کنید؛ کارشناس ما در کمتر از یک روز کاری با شما تماس می‌گیرد. مشاوره اولیه رایگان است.

یا مستقیم تماس بگیرید: ۰۹۱۰ ۷۷۹ ۹۷۳۳

فهرست این راهنما

تقویم کشت گوجه‌فرنگی

یک صفحه A4 قابل چاپ: تاریخ‌های کاشت، برنامه تغذیه و نکات هر مرحله. برای آویختن در گلخانه.

نشانه‌ای روی بوته دیده‌اید؟

عکس برگ یا میوه را بفرستید. کارشناس گیاه‌پزشکی ما تشخیص می‌دهد و محصول درست را معرفی می‌کند.

راهنمای کشت سایر محصولات گلخانه‌ای

کشت گلخانه‌ای خیار

دوره کوتاه، برداشت روزانه

کشت گلخانه‌ای بادمجان

حساس به کنه و نیازمند نور بالا

کشت گلخانه‌ای فلفل دلمه‌ای

بازار صادراتی، دوره بلند

درحال بارگذاری ...
مقایسه محصولات
لیست مقایسه محصولات شما خالی می باشد!